English German Italian Serbian
Vi ste ovde: PočetakGradska vijećnica

Istorijska građevina - Gradska Vijećnica

 

 
Vijećnica je smještena uz samu obalu rijeke Une, u blizini  mosta, u zoni graničnog prelaza sa Republikom Hrvatskom.           
 

Istorijski podaci

Novi Grad nalazi se na ušću Sane u Unu, a pominje se 1280. godine u vlasti knezova Blagajskih. Početkom 16. vijeka grad je bio u posjedu Nikole Zrinskog, a 1557. godine pao je pod tursku vlast. Tvrđava je imala četverougaonu osnovu i bila je opkoljena šancem sa visećim mostom. U vrijeme austrijsko-turskog rata krajem 17. vijeka grad se u kraćem periodu nalazio u rukama Habzburga, ali je Karlovačkim mirom vraćen Porti. Tvrđava u Novom je 1726. godine ojačana i proširena, a zbog strateškog značaja u gradu je do sredine 19. vijeka održavana dobro opremljena vojna posada. Od tvrđave su se sačuvali neznatni dijelovi kule.
Nakon austro-ugarske okupacije u orijentalne oblike grada uklopljeno je nekoliko reprezentativnijih objekata građenih u eklektičkom maniru - današnja zgrada Suda i potez stambeno-poslovnih jednospratnica u jezgru grada.
Objekat je sagrađen 1888. godine kao zgrada opštinske Vijećnice.
Objekat je lociran na samoj obali rijeke Une, uz most, a sagrađen je u isto vrijeme kad i stari most na Uni, koji je tokom Drugog svjetskog rata porušen.
Nakon Drugog svjetskog rata objekat je doživio više izmjena, od kojih najgrublje narušavanje autentičnosti predstavlja izgradnja aneksa na južnoj strani. Zgrada je oštećena posebno u zemljotresima 1969. i 1981. godine. Za sanaciju nekih dijelova autentične zgrade je korišćen beton. U septembru 1995. godine zgrada Vijećnice je pretrpjela više direktnih pogodaka granatama. Tom prilikom se srušio jedan unutrašnji zid, a na ostalim zidovima su nastale velike pukotine i deformacije. Krovna konstrukcija je popucala, stolarija vrata i prozora je uništena, a dio balkona je otpao. 
 
         

Arhitektura

Objekat ima dvije etaže, prizemnu i spratnu. Pripada sistemu konstrukcija sa masivnim zidovima. Međuspratna konstrukcija je urađena od čeličnog grednika sa daščanom oplatom «slijepog poda», iznad kog su kao podne obloge korišćeni: parket (u kancelarijama), keramika (u prostorijama sa sanitarijama) i kamen (u hodnicima, stepeništu i holu), a sa donje strane grednika takođe su postavljeni daščana oplata, trska i krečni malter. Ukupna visina tavanske konstrukcije, između prizemne i spratne etaže, iznosi oko 67 cm.
Fasadni zidovi na sjeverozapadnoj, sjeveroistočnoj i jugoistočnoj stani objekta su zidani ciglom austrijskog formata u krečnom malteru i u konstruktivnom smislu su kompozitni, jer je njihova spoljna strana izidana pravilnim, obrađenim kamenim kvaderima, koji su strukturalno ugrađeni (i «kameni dio» preuzima konstruktivna oštećenja). Unutrašnji nosivi zidovi su zidani ciglom austrijskog formata. Krovna konstrukcija je drvena, pokrov urađen od pocinčanog lima, a nagib krovnih ploha iznosi oko 4 stepena.
Dužina objekta na sjeverozapadnoj strani je otprilike 20,30 m (zapravo, prvobitna dužina je 15,10 m, a dužina dograđenog aneksa je oko 5,2 metra), na uličnoj sjeveroistočnoj strani oko 17,25 m, na jugoistočnoj stani 10,60 m.
Ulaz u objekat se nalazi na uličnoj sjeveroistočnoj strani objekta. Ulazna partija je naglašena portalom (dimenzija oko 2,35x3,85 m/ širina x visina), a  četiri kamena stepenika (15x30 cm/visina x širina stepenice) denivelišu ulazni podest.
Drvenim dvokrilnim ulaznim vratima preko vjetrobranskog prostora (dimenzija oko 2,35 x 4,45 m/ širina x dužina) se pristupa holu (dimenzija oko 4,50 x 6,70 m/ širina x dužina) u čijem južnom dijelu je smješteno trokrako stepenište: dva bočna stepenišna kraka sa po pet stepenica 16,3/29 cm (visina stepenika/širina stepenika) i jedan duži, prislonjen uz južni zid objekta, sa 14 stepenica 16,3/29 cm (visina stepenika/širina stepenika). Širina stepenišnog kraka je otprilike 140 cm, stepenište je izvedeno sa zrcalnim prostorom(2) čije su dimenzije oko 75 x 393 cm. Hol i stepenišni prostor su osvijetljeni samo preko prozora postavljenih u nivou sprata južnog fasadnog zida objekta. 
Spratni stepenišni podest je oslonjen na stub (Ø oko 35 cm, visine oko 355 cm) postavljen ispod ivičnog dijela podesta, uz zrcalni stepenišni prostor. Stepenište je ograđeno ogradom od kovanog gvožđa (ograda ima visinu otprilike 75 cm), a njen rukohvat je izveden od drveta.
Prema raspoloživim podacima, objekat je bio projektovan kao gradska vijećnica, a tu funkciju je zadržao sve do okončanja II svjetskog rata, kada mu je dodijeljena druga namjena – u njemu je bio smješten Zavičajni muzej. Osim glavnog, objekat ima još dva ulaza: jedan na uglu sjeverne i zapadne fasade (u prizemnom dijelu ugaone torete(3)), te još jedan na zapadnoj strani objekta. Prema podacima iz djelimično sačuvane projektne dokumentacije(4) dogradnje Vijećnice realizovane 80. godina 20. vijeka, prizemni dijelovi sjevernog trakta objekta, zapadno od glavnog ulaza, kao i zapadnog trakta, te prizemna dogradnja objekta sa njegove južne strane su funkcionalno objedinjeni i adaptirani za potrebe restorana. Svijetla visina prostorija u prizemlju iznosi oko 3,55 m.
Iz hola na spratu se pristupa kancelarijama (ima ukupno 5 kancelarija, gabaritnih dimenzija: 2,75x4,60 m, 4,50x5,00 m, 4,50x2,45 m, 4,50x3,9 m,  4,50x3,95 m i svijetlih visina otprilike 3,90 m) i sali za sastanke, smještenoj u zapadnom traktu objekta.
Tavanska površina sale za sastanke (unutrašnjih dimenzija 6x9 m i svijetle visine 3,9 metara) je oslikana. Spoljni rub oslikane tavanske površine od zidova je udaljen otprilike 50 cm.
Ukupnom površinom dominiraju svijetloplava i svijetlozelena boja, te crvena i oker.
 
Slikana površina može da se podijeli na tri cjeline:
  • ivičnu zonu,
  • veću kvadratnu površinu,
  • manju kvadratnu površinu.
 
Oslikana zona počinje blago profilisanim vijencem obojenim oker bojom. Iza profilisanog vijenca teku tri različito dekorisane trake. One su međusobno odvojene uskim sivim trakama sa crnim linijama i bijelim trakama ispunjenim crvenim tačkicama.
Bojena podloga prve dekorisane trake je tamna. Po njoj je izveden niz sitne lozice koji spaja naizmjenično veći crvenkasti list i plavičasti cvijet, odnosno rozetu.
U centralnoj dekorisanoj traci dominira geometrijski ornamenat oker boje.
Podloga treće dekorisane trake je zelene boje. Dekoraciju čine nešto krupniji plavičasti cvjetovi nego na prvoj traci i motivi ruže. Važno je napomenuti da ista dekoracija razdvaja kvadratne površine.
Okvir veće kvadratne površine čini već pomenuti geometrijski ornamenat u oker boji. Unutrašnjost kvadrata je ispunjena crvenim osmokrakim i petokrakim zvijezdama, te plavim medaljonima. Zvijezde i plavi medaljoni izgledaju kao da su nasumice rasuti po oslikanoj površini. Međutim, pažljivim posmatranjem može da se primijeti da se u centralnoj osmokrakoj zvijezdi ukrštaju dijagonalne trake, praveći na taj način znak X na ukupnoj oslikanoj površini. Oko centralne zvijezde, na istoj udaljenosti, a u površinu oslikanog kvadrata su postavljene četiri, takođe osmokrake zvijezde, koje su međusobno spojene trakama koje se produžavaju prema spoljnoj ivici kvadrata. Na taj način je oslikano polje podijeljeno na devet manjih kvadrata. U centralnim spoljnim kvadratima su naslikane polovine osmokrakih zvijezda oko kojih su naslikane po dvije petokrake zvijezde. Te polovine osmokrakih zvijezda čine polazne tačke traka koje, kada se spoje, grade jedan veliki romb. Upravo ovaj romb sa trakama, koje polaze iz centralne zvijezde i grade znak X, pravi četiri manja romba. U centru svakog manjeg romba je šestostranični tamnoplavi medaljon čija je površina ispunjena floralnim ornamentom u smeđoj i oker boji. Oko ovog medaljona su raspoređene četiri petokrake zvijezde. Ostale površine su obojene svijetloplavom bojom sa  floralnim ornamentom.
Manja kvadratna površina je oivičena istom dekorativnom trakom kao i prethodna. Unutrašnjost je obojena zelenom bojom po kojoj su naslikane crvenkaste ružice. Glavne motive čine ivični četvorolatični cvjetovi (sa svake strane po jedan) i centralna izdužena forma sa trolisnim završetkom. Ovi motivi su obojeni svijetloplavom bojom sa oker lozicom. Oivičeni su sivom trakom. Centralni izduženi motiv sa trolisnim završetkom u svom središtu je zelene boje sa nešto tamnijom lozicom.
Najveću vrijednost Vijećnice predstavlja njena fasadna dekoracija, a rješenja fasadnih ploha, kao i vrsta i izbor upotrijebljenih dekorativnih elemenata rezultat su projektantovog eklektičkog pristupa artikulaciji arhitektonskog izgleda objekta. 
Na uličnoj fasadi, kao i na sjeverozapadnoj fasadi, otvori su postavljeni u pet osovina kako u prizemlju, tako i na spratu. Prozorski otvori spratne etaže (svijetlih mjera 96x196 cm) smješteni su u edikulama, uokvirenim dekorativnim vijencem, izvedenim od pečenih keramičko-fajansnih elemenata (čija je površina urađena u plitkom reljefu, a kao dekorativni motiv je korišćena biljna ornamentika). U niši koja se nalazi u gornjoj zoni edikule je plitkoreljefni cvjetni motiv.
Bogatstvom dekorativnih ukrasa naročito se ističe ugaona toreta sa balkonom. Parapet balkonske ograde je ukrašen stilizovanom geometrijskom ornamentikom sa različitim varijacijama prepletenih formi osmougaonika i osmougaonih zvijezda izvedenih u plitkom reljefu. Polukružno zasvedeni otvori balkonskih prozora i vrata sa bočnih strana su naglašeni polustubovima, a sa gornje strane plitkoreljefnim prelomljenim lukovima(5). Krovni plašt torete je u formi poluelipsoidne kupole. Konzolno istaknutim profilisanim vijencem sa nizom slijepih arkadnih niša ispod njega je naglašen završetak zida torete.  Zidne plohe torete između završnog vijenca i otvora prozora i vrata su ukrašene plitkoreljefnim štukaturnim dekoracijama: vijencima, isprepletenim trakama, stilizovanim cvjetovima.
Vijećnica predstavlja najreprezentativniji objekat u Novom Gradu. Bez obzira na njene relativno male gabarite, zbog svoje izuzetno bogate dekorativnosti i upečatljivosti, ona se, svakako, ubraja u red najskladnijih objekata na cijelom prostoru Bosne i Hercegovine.
Zgrada stare Vijećnice (Zavičajni muzej) u Novom Gradu je registrovana kao spomenik kulture i bila je pod zaštitom propisanom Zakonom o zaštiti kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Bosne i Hercegovine («Sl. list SRBiH» broj 20 /85).
 
Slike viječnice prije rekonstrukcije:
   
  
 
Izgled vijećnice nakon završetka jednog dijela restauracijskih radova: